Zaman & Erdem Aceleyle Geçen Ömür Sürekli koşturan, geciken ve yorulan modern insan zamanı harcadığını zannederken, aslında onu kaybediyor. Hız çağında en büyük duruş, sabırla oturmaktır. Her şeyin anlık tüketildiği, hızla değiştiği ve "beklemenin" bir kayıp olarak görüldüğü dijital çağda, odaklanarak sabırla/sebatla beklemek ve anı yaşamak gerçekten sisteme meydan okuyan derin ve saygın bir duruştur.

Düşünce & Toplum
Sabah yedi buçuk. Telefon çoktan iki kez titredi. Biri bir mesaj, diğeri bir hatırlatma. Kahveniz henüz bitmedi; ama siz zaten yarım saatinizi "gecikeceğim" telâşıyla öğüttünüz. Kapıyı çarpıp çıktınız. Yolda herkese sinirlendiniz çünkü kimse sizin kadar acele etmiyordu. Oysa varacağınız yerde sizi bekleyen de en az beş-on dakika geç kalacaktı. Bunu da biliyordunuz.

İşte modern zamanın en büyük paradoksu burada yatıyor: Hız için geliştirdiğimiz her araç, bize vakit kazandırmak bir yana, zamanı daha hızlı tüketmemizi sağladı. Ulaşım vasıtaları yaygınlaştı, yolculuklar kısaldı; ama o kazanılan dakikalar anında doldu. E-posta mektubu geçersiz kıldı; ama şimdi saatte onlarca mesaja cevap vermek zorundayız. Anlık ödeme sistemleri sıraları ortadan kaldırdı; ama checkout'u hızlandıran o ekranlar önünde yine de bekliyoruz. Bu kez sıra değil, sayfa yüklenme süresi bizi sinir ediyor.

"Zaman yönetimi denen şey aslında çoğu zaman, zamanı hızlandırma sanatına dönüşüyor. Oysa asıl marifet, zamanı hakkını vererek yavaşlatabilmek."
Psikologlar buna "zaman baskısı sarmalı" diyor. Ne kadar çok verimlileşmeye çalışırsanız, o kadar fazla iş yapılabilir hâle gelirsiniz; ne kadar fazla iş yaparsanız, o kadar çok şey beklenir sizden. Sonunda bir gün kendinizi, yapmak istediğiniz hiçbir şeyi yapmayan biri olarak bulabiliyorsunuz!. Hep planlı, hep tetikte, hep yorgun. Tatilde bile "işe döndüğümde ne yapacağım?!"ı düşünüyorsunuz. Uyurken bile telefonunuzun başucunuzda olduğunu bilmek sizi rahatsız etmiyor, aksine rahatlatıyor. çünkü, o olmasa bir şeyleri kaçırırsınız gibi hissediyorsunuz.

Sabrın çöküşü
Sabır, tarih boyunca bir erdem sayıldı. Dinler onu başarı ve huzurun merkezine aldı. Halk hikmeti "sabredenin murâdına erdiğini" söyledi. Peki bugün? Bugün sabır, zayıflığın ya da tembelliğin örtmecesi olarak görülüyor. "Neden bekleyesiniz ki?" sorusu, en büyük pazarlama argümanı hâline geldi. Dijital platformlar "anında teslimat" vaadi üzerine kuruldu. Dizi platformları bütün sezonu bir anda yayına verdi. Çünkü "haftalık bekletmek" artık izleyiciyi kaçırıyordu.

Bu dönüşümün bedeli ağır. Nörobilim araştırmaları gösteriyor ki, anlık ödüllerle büyüyen bir beyin, ertelenmiş tatmine giderek daha fazla direniyor. Yani beklemek, alışılmamış bir şey oldu. Bir şey hemen gelmiyorsa ya bozuktur ya değersizdir! Böyle bir refleks/kanaat yerleşti içimize. Uzun bir roman okumak, bir tohumu sulayıp büyümesini beklemek, bir arkadaşlığı yıllar içinde derinleştirmek; bunlar artık "verimli" sayılmıyor. Oysa en değerli şeylerin hepsi beklemenin içinde olgunlaşır. Halbuki demlenen arkadaşlığın dostluğa dönüşmesi taraflar için en büyük kazanç.

"Beklemek öğrenmektir. Sabır, zamanın size ne söylediğini duyabilmek için sessiz kalma cesaretidir."

Asıl kayıp nedir?
Vakit kaybı dediğimizde hatırımıza hep belirli şeyler gelir: Trafik, kuyruk, arızalı veya yavaş internet bağlantısı. Ama asıl vakit kaybı bunlar değil. Asıl kayıp, sizi düşündüren o anlarda düşünmeyi / tefekkürü kenara bırakarak telefona bakmanız!. Asıl kayıp, masanızın karşısındaki insanın söylediklerini değil, yarım saat sonrasını düşünmeniz. Asıl kayıp, her an başka bir anda olmanız. Meditasyon jargonunda "şimdiye gelme" deniyor buna. Ama bunu bir teknik olarak değil, bir kapasite olarak görmek gerekiyor. Şimdide olabilmek, pratikte bir beceri.. Ve hız çağında bu beceriyi kaybediyoruz.

Zamana bereket katanın ne olduğunu sorarsanız, cevap paradoksal gelecek: Yavaşlamak. Bir şeyi biteceği için değil, yaptığınız için yapmak. Bir kitabı bitirme telaşıyla değil, o sayfada olan şeyle birlikte okumak. Bir insanı dinlemeye karar vermek, gerçekten, bütünüyle. Bu anlarda zaman genişler. Saatler değil, o an hatırlanır.

Küçük bir teklif
Büyük bir dönüşüm/değişim tavsiyesinde bulunmayacağım. Telefonunuzu denize atın da demiyorum. Sadece şunu denemenizi tavsiye ediyorum: Bugün, bir kez beklemeyi seçin. Asansörü beklerken telefona bakmayın. Kahvenizin demlendiği üç dakikada pencereden bakın. Hele ki, Türkiye’nin uzun yıllardır görmediği muhteşem bir yeşilliği, tabiat güzelliğini ülke genelinde izleyicilerine yaşatıyor coğrafyamız. Toprak suya doydu, kuruyan çaylar nehirler coştu. Anasırı erbaadan toprak yeşilin her tonunu fışkırttı. Bunun farkında olarak tadını/keyfini çıkarmayı düşünsek… Birileri geç kaldığında saatinize değil, çevrenize bakın. Sabırsızlığınızın tam içinde durun ve ona "tamam" deyin. Çünkü sabır bir zaman yönetimi tekniği değil, kendinizi anlama biçimidir. Düşünüyorum, o halde anı ve geleceği yaşıyorum.

Zamanın/vaktin bereketi, ona sahip çıktığımızda değil; ona akıllıca/gereğince teslim olduğumuzda ortaya çıkıyor. Aceleyle kazanılan bir ömür serüveni, belki çok şeye yetişir. Ama hiçbirinde kalmaz.

İnsanların çoğu, en değerli sermayelerden biri olan zamanı değerlendirme ve sabır konusunda zafiyet içindeler.

Çünkü; “Cehâlet, şifâsı olmayan bir hastalıktır!?.” İrade zayıflığı büyük handikaptır!..

O halde sağlıktan sonra en büyük sermaye olan zamanı/vakti sabırla değerlendirip en büyük hastalıktan uzak duralım.

Dostlarınızla çok mutlu olduğunuz, ilim-irfan merkezli, bereketli ömürler diliyorum değerli okuyucularım.

Hami Koç - Eğitimci - Sosyolog