Milli Savunma Üniversitesi (MSÜ) Askeri Öğrenci Aday Belirleme Sınavı sonuçlarının açıklanmasıyla birlikte, özel okullar ve kurs merkezleri haklı bir gurur tablosuyla karşı karşıya kalmaktadır. Kurumların, aylar süren yoğun emeklerin karşılığı olan bu başarıları kamuoyuyla paylaşma isteği son derece anlaşılır olsa da, bu süreçte yürürlükteki katı mevzuat hükümlerinin göz ardı edilmesi, telafisi güç hukuki ve idari yaptırımlara zemin hazırlamaktadır.

Özel öğretim kurumlarının kurumsal web siteleri ve sosyal medya hesapları üzerinden yapacakları paylaşımlarda, aşağıda detaylandırılan hukuki çerçeveye mutlak surette riayet etmeleri gerekmektedir.

1. MEB Mevzuatı Kapsamında Mutlak Reklam ve İlan Yasağı

Özel öğretim kurumlarının tanıtım faaliyetleri, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ile sıkı kurallara bağlanmıştır.

Yönetmeliğin "Reklam ve İlanlar" başlıklı EK-4. maddesi, konunun temel çerçevesini çizmektedir. İlgili madde uyarınca; kurumların, öğrencilerinin sınav sonuçlarını, Türkiye veya il/ilçe geneli derecelerini, isimlerini, soyisimlerini ve fotoğraflarını kullanarak reklam veya ilan yapmaları kesin olarak yasaklanmıştır. Bu kuralın istisnası yoktur. Öğrencilerin elde ettiği MSÜ puanları, sıralamaları (örn: "Türkiye 10.su öğrencimiz", "Kayseri birincisi kurumumuzdan") veya kazanılan askeri okul bölümleri üzerinden yapılacak her türlü bireysel başarı odaklı tanıtım faaliyeti, doğrudan mevzuat ihlali sayılmaktadır.

2. En Yaygın Hukuki Yanılgı: "Velinin Açık Rızasını Aldık" Savunması

Kurumların sıklıkla düştüğü en büyük hukuki yanılgı, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında öğrenciden veya yasal temsilcisinden (veliden) alınan "açık rıza" beyanlarının, reklam yasağını aşmak için yeterli olduğunun düşünülmesidir.

Hukuken altı çizilmelidir ki; KVKK kapsamında görsel ve kimlik verilerinin işlenmesi ve aktarılması için veli muvafakatnamesi veya açık rıza metni alınması, MEB mevzuatındaki emredici idari yasağı ortadan kaldırmaz. * KVKK, kişisel verinin hukuka uygun işlenip işlenmediğini denetler.

• MEB mevzuatı ise, veri hukuka uygun elde edilmiş olsa dahi, bu verinin "reklam ve ticari rekabet" aracı olarak kullanılmasını yasaklar.

Dolayısıyla, rıza alınmış olması KVKK yönünden kurumu korusa da, 5580 sayılı Kanun kapsamında uygulanacak idari para cezalarının ve ruhsat yaptırımlarının önüne geçemez.

3. Çifte Yaptırım (Çifte Cezalandırma) Riski

Bu noktada kurumlar için en büyük tehlike Non bis in idem (Aynı fiilden dolayı iki kez ceza verilmez) ilkesinin burada uygulanmamasıdır. İki farklı idari otorite, farklı hukuki yararları koruduğu için ihlal durumunda kurumlar eşzamanlı iki cezayla karşılaşır:

MEB (Valilik) Yaptırımı: 5580 sayılı Kanun m.7/1-b uyarınca "eğitim etiği ve düzenini" ihlalden brüt asgari ücretin 5 katı idari para cezası.

Ticaret Bakanlığı (Reklam Kurulu) Yaptırımı: 6502 sayılı Kanun m.61 ve m.77 uyarınca "tüketiciyi yanıltma ve haksız rekabet" suçundan (reklamın mecrasına göre; yerel, ulusal veya internet yayını olmasına bağlı olarak yüz binlerce lirayı bulan) çok daha ağır idari para cezaları ve anılan reklamları durdurma cezası.

4. İhlalin Hukuki Yaptırımları Nelerdir?

Yönetmelikte belirtilen reklam ve ilan yasaklarına aykırı hareket eden kurumlar hakkında, 5580 sayılı Kanun’un 7. maddesi gereğince kademeli ağır yaptırımlar uygulanır:

İlk İhlalde: Asgari ücretin (brüt) beş katından yirmi katına kadar idari para cezası.

İhlalin Tekrarında: İdari para cezasının beş katı oranında artırılarak uygulanması.

Üçüncü İhlalde: Kurum açma izninin ve çalışma ruhsatının iptali.

5. Çatı Örgütleri ve Kurumsal Yönetim İçin Stratejik Yaklaşım

Özel Öğretim Kurumlarında şu hususların altının çizilmesi riskleri minimize edecektir:

Kurumlar ancak genel başarı istatistiklerini (örneğin; "X sayıda öğrencimiz tıp fakültesine yerleşmiştir") kullanabilirler. Ancak bu verilerin de doğruluğunun ispatlanabilir olması ve yanıltıcı olmaması şarttır.

Öğrenci İsimlerinin ve Bireysel Puanların Reklamlarda Kullanılması Yasağı Yönetmelik kapsamında öğrenci isim ve puanlarının ifşası yasaklanmış olup, ikincil kaynak niteliğindeki Reklam Kurulu kararlarında bu ihlallere (Yönetmelik md. 27 kapsamında) yaptırım uygulandığı görülmektedir:

• Reklam Kurulu'nun 2010/2024 sayılı kararı: Kayseri Kılıçaslan Eğitim Kurumları'nın gazete ekinde "Şampiyonların buluştuğu adres" başlığıyla öğrencilerin adlarını ve "500 Tam Puan" aldıklarını belirten reklamı mevzuata aykırı bulunarak durdurma cezası verilmiştir.
• Reklam Kurulu'nun 2011/2310 sayılı kararı: Kastamonu Aral Fen Dershanesi'nin "2011 SBS Şampiyonları" ilanında bir öğrenciyi ismiyle "Türkiye Birincisi" olarak göstermesi, ancak öğrencinin gerçekte 2445. sırada olduğunun tespit edilmesi üzerine reklam durdurma cezası uygulanmıştır.
• Reklam Kurulu'nun 2010/2127 sayılı kararı: Altıntepe Seviye Dershanesi'nin bina dış cephesinde "Gurur Tablomuz" başlığıyla öğrenci isimlerine yer vermesi mevzuata aykırı bulunmuştur.
• Reklam Kurulu'nun 2010/2128 sayılı kararı: Everest Akademi'nin internet sitesinde referans olarak öğrenci isimlerine yer vermesi nedeniyle reklam durdurma cezası verilmiştir.

Genel Başarı İstatistiklerinde İspat Yükümlülüğü Mevzuat uyarınca genel başarı istatistiklerinin ispatlanabilir olması zorunludur. İkincil kaynaklar, ispatlanamayan iddiaların ağır yaptırımlarla karşılaştığını göstermektedir:

• Reklam Kurulu'nun Ağustos 2024 tarihli 2025/870 sayılı kararı: Özel Kayapınar Uğur Özel Öğretim Kursu'nun "61 Tıp Fakültesi" şeklindeki reklamında, yalnızca 31 öğrencinin yerleştirme sonucunun belgelenebilmesi üzerine tüketiciyi aldatıcı nitelikte bulunarak kuruma 550.059 TL idari para cezası ve reklam durdurma cezası verilmiştir.
• Reklam Kurulu'nun 2013/765 sayılı kararı: Bahçeşehir Okulları A.Ş.'nin "2013 LYS’de Rekor!" başlıklı reklamında, derece yapan öğrencilerin çoğunluğunun tek bir okula kayıtlı olmasına rağmen tüm kurumların başarısı gibi genellenmesi ve iddiaların ispatlanamaması nedeniyle reklam durdurma cezası verilmiştir.
• Reklam Kurulu'nun 2020/4333 sayılı kararı: Pegem Akademi'nin KPSS kitaplarında yer alan "Önce Biz Sorduk 120 Soruda 99 Soru" gibi sınav soru benzerliği iddialarının ispatlanamaması nedeniyle reklam durdurma cezası uygulanmıştır.

İstatistik Yerine Kurumsal Kapasite: Reklam kampanyalarında sınav sonuçları (sayısal veya oransal veriler) kesinlikle kullanılmamalıdır. Bunun yerine kurumun eğitim modeli, fiziki altyapısı, teknolojik donanımı, yabancı dil olanakları ve eğitim kadrosunun kurumsal yetkinliği ön plana çıkarılmalıdır.

Sosyal Medya Denetimi: Özel okulların kendi resmi sosyal medya hesaplarında (Instagram, Facebook vb.) yaptıkları başarı paylaşımları da Reklam Kurulu tarafından "ticari reklam" kabul edilmektedir. "Mecra kendimize ait, sadece kendi takipçilerimize duyuruyoruz" şeklindeki bir savunma hukuken geçerli kabul edilmemektedir.

Özetle; Kurumsal iletişim stratejilerinizde öğrencinin "kaçıncı olduğu" değil, kurumunuzun "o öğrenciyi o noktaya nasıl taşıdığı" ana tema olmalıdır. Web sitelerinizde yapacağınız duyurularda bu hukuki ve pedagojik sınırlara dikkat edilmesi, kurumunuzun itibarını ve ruhsat güvenliğini korumak adına elzemdir.

Av. Mustafa ÇINAR - ÖZKURBİR Dernek Avukatı