Bir eğitim zirvesindeyim. Salon dolu… Işıklar güçlü, sunumlar profesyonel, alkışlar yerli yerinde. Sahneye çıkan akademisyen büyük bir özgüvenle konuşuyor: “Çocuk öğrenmek istemiyorsa önce onu öğrenmeye ikna etmeliyiz.”

Ardından başka biri söz duyuluyor:

“Ödül de bir cezadır.”

Sonra:

“Çocuk istemiyorsa öğrenme gerçekleşmez.”

Salon başını sallıyor. Notlar alınıyor. Sosyal medyada cümleler paylaşılıyor.
Fakat ben aynı anda sınıfımı düşünüyorum.

Sabah derse gelir gelmez aklı ekranda kalan öğrenciyi…
İki dakikadan fazla dikkatini veremeyen çocuğu…
Defter açmak istemeyenleri…
Okuma alışkanlığı neredeyse tamamen kaybolmuş nesli…
Sorumluluk almaktan kaçan öğrencileri…

Hiçbir dersi yapmak istemeyen öğrencileri…

Ve içimden şu geçiyor:

“Bu insanlar gerçekten sınıftan haberdar mı?”

Sınıf Gerçekliği ile Kürsü Dili Arasındaki Uçurum

Bugün eğitim zirvelerinde konuşan bazı akademisyenler ve popüler eğitim uzmanları, öğretmenlerin gerçek problemlerinden o kadar uzak konuşuyorlar ki; bazen insan kendini bir eğitim sempozyumunda değil, pedagojik ütopya konferansında hissediyor.

Anlatılan öğrenci ile sınıftaki öğrenci aynı değil.

Onların anlattığı öğrenci:

• Öğrenmeye aç,
• Meraklı,
• İç motivasyonu yüksek,
• Dikkatini koruyabilen,
• Kendini yönetebilen bir profil.

Oysa sahadaki öğretmenin karşısındaki gerçeklik çoğu zaman bambaşka:

• Çabuk sıkılan,
• Sürekli dopamin arayan,
• Ekran bağımlılığı yaşayan,
• Akademik çabaya direnç gösteren,
• Uzun düşünme süreçlerinden kaçan bir öğrenci kitlesi.

Ama buna rağmen kürsüden hâlâ şu cümleler kuruluyor:

“Çocuğu merkeze almalıyız.”

Sanki yıllardır yapılan anlatılanların tam tersiydi…

Hayır.
Sorun çocuğu önemsememek değildi.
Sorun; yetişkini tamamen sistemin dışına itmek oldu.

Öğretmenin otorite olmasından korkan, sınır koymayı baskı sanan, disiplini travma gibi anlatan bir anlayış giderek yaygınlaştı.

Bugün bazı konuşmacılar ödül ve cezayı da tamamen reddediyor.
“Ödül de cezadır” diyorlar.

Peki o zaman soralım:

Hayatın kendisi sonuçlar üzerine kurulu değil mi?

Çalışanın karşılık gördüğü, emek verenin ilerlediği, sorumluluk alanın kazandığı bir dünyada çocukları “hiçbir sonuç sistemi olmadan” nasıl yetiştireceğiz?

Henüz iradesi gelişmemiş, dürtü kontrolü tamamlanmamış, uzun vadeli düşünme becerisi oturmamış bir çocuğun her kararını mutlak doğru kabul etmek ne kadar sağlıklı?

Hiçbir çocuk kendi hâline bırakıldığında doğal olarak kitap okumaya, disiplinli çalışmaya, matematik çözmeye yönelmez. İnsan doğası çoğu zaman kolay olanı seçer. Eğitim dediğimiz şey de zaten biraz bu doğayı terbiye etme sürecidir.

Ama burada durup başka bir soruyu da sormamız gerekiyor.

Acaba bütün mesele sadece yanlış pedagojik yaklaşımlar mı?

Yoksa öğretmenin de öğrencinin de sıkıştığı daha büyük bir yapısal kriz mi var?

Belki de Sorun Sistemin Kendisi

Son yıllarda sayıları hızla artan eğitim zirvelerinde aynı kısır döngü yaşanıyor. Sunumlar, alkışlar, büyük cümleler, parlak kavramlar…

Fakat kimse asıl meseleyi konuşmuyor.

Kimse çıkıp şu soruyu sormuyor:

“Acaba problem sadece öğretmende ya da öğrencide değil de doğrudan okul sisteminin kendisinde olabilir mi?”

Çünkü dürüst olalım…

Bugünün okulları büyük ölçüde iki yüz yıl önceki sanayi toplumunun ihtiyaçlarına göre tasarlanmış yapılar.

• Aynı yaşta çocukları aynı sınıfa dolduran,
• Zil sesiyle hareket eden,
• Standartlaştırılmış içerik sunan,
• İtaat ve rutin üzerine kurulu,
• Herkesten aynı hızda öğrenmesini bekleyen bir sistem…

Bu modelin ortaya çıktığı dönemde dünyanın ihtiyacı şuydu: Düzenli çalışan, komut alan, aynı işi tekrar edebilen, sisteme uyumlu insanlar yetiştirmek.

Ama şimdi karşımızda bambaşka bir çağ var.

Ve bambaşka bir nesil…

Bugünün çocukları:

• Sürekli dijital uyaranlara maruz kalıyor,
• Bilgiyi anlık tüketiyor,
• Görsel ve hızlı akışlarla büyüyor,
• Dikkat süreleri parçalanıyor,
• Otoriteyle ilişkileri değişiyor,
• Öğrenme biçimleri farklılaşıyor.

Fakat biz hâlâ yüz yıl öncesinin sınıf mantığıyla ve müfredatıyla eğitim vermeye çalışıyoruz.

Sonra da çocuk neden derse odaklanmıyor diye şaşırıyoruz.

Belki de çocukta değil, sistemdedir sorun.

Eski Okul, Yeni Çocuk

Mevcut okul yapısı artık birçok öğrenci için doğal değil; yapay bir ortam gibi hissediliyor.

Düşünün…

Bir çocuk:

• Hayatının en hareketli döneminde,
• Saatlerce sırada oturuyor,
• Çoğu zaman gerçek hayatla bağı zayıf bilgiler dinliyor,
• Aynı tempoya zorlanıyor,
• Sürekli ölçülüyor,
• Sürekli karşılaştırılıyor.

Üstelik bunu ekran çağının ortasında yaşıyor.

Sonra da “neden motivasyonu düşük?” diye tartışıyoruz.

Belki de mesele motivasyon değildir.
Belki de sistem artık insan doğasıyla uyumunu kaybetmiştir.

İşte eğitim zirvelerinde asıl konuşulması gereken konu budur.

Yoksa öğretmene sürekli yeni teknikler anlatmanın çok büyük bir anlamı kalmıyor.

Çünkü öğretmen, eski bir motoru daha iyi kullanmaya çalışan kişi hâline getirildi.
Kimse motorun artık çalışmadığını konuşmuyor.

Gerçek Tartışma Nerede Başlamalı?

Evet, öğretmenin eksikleri olabilir.
Velilerin hataları olabilir.
Çocukların dikkat problemi olabilir.

Ama bunların hepsinin ötesinde yapısal bir kriz var.

Ve biz bu yapısal krizi pedagojik makyajlarla çözmeye çalışıyoruz.

Belki de artık cesurca şu soruları sormanın zamanı geldi:

• Okul dediğimiz yapı gerçekten bugünün insanına uygun mu?
• Her çocuğu aynı sistem içinde eğitmek mümkün mü?
• Öğrenme sadece sınıfta mı gerçekleşir?
• Not, sınav, zil, sıra düzeni gerçekten vazgeçilmez mi?
• Çocukları hayata mı hazırlıyoruz, yoksa eski bir sistemin içinde oyalıyor muyuz?

Hatta daha sert bir soru:

Belki de bazı okul modellerini tamamen kapatıp eğitimi baştan düşünmemiz gerekiyordur.

Çünkü bazen bir yapıyı onarmak yetmez.
Temeli yeniden kurmak gerekir.

Bugün eğitim dünyasının en büyük problemi, çocukları anlamamak kadar; çağın değiştiğini kabul etmemektir.

Yeni bir nesil geldi.
Ama okul hâlâ eski dünyanın binasında yaşamaya çalışıyor.

Adem Keven

Eğitimci- Yazar