Uluslararası ilişkiler disiplini, devletlerin salt güç ve güvenlik odaklı etkileşimlerinin ötesine geçerek, kültür, inanç ve sanatsal ifadelerin diplomasi ve strateji üzerindeki karmaşık etkileşimlerini de inceler.

Bu bağlamda, Papa XIV. Leo gibi bir Katolik Kilisesi lideri için, temelde İslam dininin Esmâü'l-Hüsnâ'sına dayanan ve coşkulu bir zikir/ilahi formunu taşıyan bir musiki eserinin icrası, geçmiş ve şimdi arasında kurulması gereken devletlerarası dengeyi anlama çabası açısından benzersiz bir vaka sunar.

İcra edildiği varsayılan ilahinin sözleri; "Allah Allah şükren lillah zikren lillah ya Kerim Allah... Deyyan Allah Allah Mennan Allah Allah... Ya Hayyu Ya Kayyum Ya Settar Ya Cebbar" gibi ifadelerle, mutlak güç, lütuf, merhamet ve yaratıcılık gibi kavramları vurgular. Bu metin, sadece bir dinsel ritüel olmanın ötesinde, iki büyük medeniyetin, Hristiyanlık ve İslam'ın, tarihsel gerilim ve çatışma dönemlerinin ardından gelen hoşgörü, tanıma ve karşılıklı saygı arayışının bir sembolü olarak okunabilir.

Diplomasi ve Misafirperverlikte Müziğin Fonksiyonelliği

Müzik, uluslararası ilişkilerde yüzyıllardır "yumuşak güç" (soft power) araçlarından biri olarak işlev görmüştür. Bir araya getirme, duygusal bağ kurma ve iletişimin kültürel kodlarını aşma kapasitesine sahiptir. Bir devlet başkanını, diplomatı veya dini lideri misafir ederken, ev sahibi tarafın misafirperverlikteki titizliği, ikili ilişkilerin geleceğini belirleyen kritik bir faktördür.

Bu bağlamda, Papa'ya misafirlik esnasında, onun kültürel veya dinsel alanının dışından gelen, ancak manevi derinliği evrensel olana dokunan bir musiki sunumu, ev sahibinin stratejik bir jestidir:

1. Karşılıklı Tanıma (Recognition): Bu ilahi, dinsel farklılıkların ötesinde, iki inancın da temelde tek bir Yaratıcıya yönelme noktasında kesiştiğini sembolik olarak vurgular. Bu, diyalog ve barış zeminini güçlendiren bir tanımanın ifadesidir.
2. Kültürel Köprü Kurma: Eser, ev sahibi devletin kültürel zenginliğini ve çok sesliliğini sergilerken, aynı zamanda Batı'nın önemli bir figürüne, onun inanç sisteminden farklı ama kökleri Ortadoğu'ya dayanan bir maneviyat dilini sunarak kültürel alışverişin kapılarını aralar.
3. Stratejik Güven İnşası: Böyle bir sunum, güven ve açıklık mesajı verir. Ev sahibi, kendi kültürünün en derin ve hassas unsurlarından birini, en üst düzeydeki bir yabancı misafire açarak, silahların gölgesindeki stratejik rekabetin yerine, kültürlerin kucaklaşmasıyla kurulabilecek bir ilişki modelinin altını çizer.

Geçmiş ve Şimdi Arasındaki Devletlerarası Denge

Yazının merkezinde yer alan "geçmiş ve şimdi arasında kurulması gereken devletlerarası denge" kavramı, bu tür kültürel etkileşimlerle anlam kazanır. Geçmiş, Haçlı Seferleri, fetihler ve ideolojik çatışmalarla karakterize edilmiş bir rekabet ve çatışma mirası taşır. Bu miras, devletlerin stratejik kararlarını ve birbirlerine olan güven düzeylerini hala derinden etkilemektedir.

Ancak şimdiki zaman, küreselleşme, çok taraflılık ve ortak tehditlerle (iklim değişikliği, terörizm, salgınlar) karakterizedir. Bu yeni ortamda, sadece askeri ve ekonomik güç dengesine dayanan bir strateji sürdürülebilir değildir. İhtiyaç duyulan denge, geçmişin hatalarını ve travmalarını unutmadan, onlardan ders alarak şimdinin iş birliği zorunluluklarına odaklanmaktır.

Bu ilahi icrası, tam da bu dengeyi hedefleyen bir "kamusal diplomasi" eylemidir. Papa'ya sunulan "Ya Kerim Allah" ve "Ya Medet Allah" yakarışları, güç politikasının sert duvarlarını aşarak, insani ve manevi değerler üzerinden bir köprü kurar. Bu, devletlerarası ilişkilerde sert güç (hard power) ile yumuşak gücün hassas birleşimini temsil eder.

Sonuç olarak, bu ilahinin Papa'ya sunulması, bir devletin kendi kimliğini gizlemeden, aksine en otantik manevi ifadesini paylaşarak, uluslararası alanda diyalog, saygı ve ortak insanlık zemininde bir ilişki inşa etme çabasının güçlü bir göstergesidir. Devletlerarası ilişkilerde kalıcı bir stratejik denge, ancak ve ancak silah ve ticaretin ötesinde, kültürel ve manevi alışverişin cesaretlendirildiği bu tür jestlerle mümkün olabilir. Bu musiki anı, diplomasinin en yüksek sanat formunun, yani misafirperverlikteki inceliğin ve kültürel empatinin bir yansımasıdır.

Doç. Dr. Erdal KILIÇ

İMÜ Öğretim Üyesi